Muhasebede DURAN VARLIKLAR - Muhasebede sabit varlıklar

ÜNİTE-10 DURAN VARLIKLAR
DURAN VARLIKLAR
Bir yıldan veya bir faaliyet döneminden daha uzun sürelerde, işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yılda yada bir faaliyet dönemi içinde elden çıkarılması yada tüketilmesi öngörülmeyen varlıklardır.
DURAN VARLIKLAR
1. Ticari Alacaklar
2. Diğer Alacaklar
3. Mali Duran Varlıklar
4. Madi Duran Varlıklar
5. Maddi Olmayan Duran Var
6. Özl Tükenmeye Tabi Var.
7. Gelecek Yıllara Ait Gideler ve Gelir Tah.
8. Diğer Duran Varlıklar
MADDİ DURAN VARLIKAR
250 Arazi ve Arsalar

251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri

252 Binalar

253 Tesis, Makine ve Cihazlar

254 Taşıtlar

255 Demirbaşlar

256 Diğer Maddi Duran Varlıklar

257 Birikmiş Amortismanlar
Yapılmakta Olan Yatırımlar
MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
260 Haklar

261 Şerefiye

262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri

263 Araştırma Geliştirme Giderleri

264 Özel Maliyetler

267 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar

268 Birikmiş Amortismanlar

1. MADDİ DURAN VARLIKLAR
İşletme faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmni yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki arlıklardır.
Maddi Duran varlıklar ile ilgili hesaplar bilançonun aktif tarafında yer alırlar, yani borç bakiyeli çalışan hesaplardır. ( Birikmiş Amortismanlar hariç) Maddi Duran Varlıklar edinildiğinde maliyet bedeliyle ilgili hesabın borcuna kaydedilir, çeşitli nedenlerle elden çıkarıldığındaysa alacak kaydedilir. Amortismana tabii tutulan duran varlıkların edinilmesi sırasında ödenen kdv\\\'ler, 3 yıl içinde ve eşit miktarlarda indirim konusu yapılabilir.
İlk aşamada Kdv\\\'nin 1/3\\\'ü İndirilecek Kdv Hs. da kalan 2/3\\\'ü ise Gelecek yıllarda indirilecek kdv hs da izlenir. Maddi Duran varlıkları kullanma sırasında yapılan harcamalar, duran varlığın ekonomik değerini arttırdığı takdirde aktifleştirilir; sadece iyi çalışır durumda tutmak amacıyla yapıldığındaysa dönem gideri olarak kaydedilir. İşletmelerde duran varlıkları cins, miktar ve değerlerini ve de bu varlıklara ayrılan amortismanları (Arazi ve rsalar hariç) birarada gösteren Duran Varlıklar ve Amortismanlar Defteri tutulur. Duran varlıkların çeşidi ve sayıları az ise hepsi tekbir defterde tutulabilir ancak çeşit ve sayı fazlaysa binalar defteri, makinalar defteri, demirbaşlar defterigibi ayrı ayrı defterde izlenirler.
250. Arazi ve Arsalar Hs.:
Arazi:
Tarım faaliyetlerine ayrılan veya parsellenerek arsa haline getirilmeye uygun geniş toprak parçasıdır.
Arsa :
Belediye sınırları içinde olup, inşaata elverişli parsellenmiş arazi parçasıdır. Arazi ve arsalar edinildiğinde maliyet bedeliyle bu hesabın borcuna, elden çıkarıldığındaysa alacağına kayıt yapılır.
Arazi ve arsaların maliyet bedeli; satınalma maliyetine noter, tapu, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye gider ve harçları ile emlak vergisi eklenerek bulunur. Eğer satın alınan arsa üzerinde daha önceden yapılmış bir yapı varsa, bunun yıkılması, hurdanın kaldırılması ve arsanın düzenlenmesi için yapılan harcamalarda maliyet bedeline eklenir, enkaz satışından elde edilen gelir ise maliyetten düşülür.
251. Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hs.:
Herhangi bir işin gerçekleşmesini yada kolaylaştırılmasını sağlamak amacıyla, yeraltında yada yerüstüde inşaa edilmiş hertürlü yol, köprü, kanal, tünel, park, bahçe, iskele, sarnıç gibi yapılar bu hesaapta muhasebeleştirilirler.
Yeraltı ve Yerüstü düzenlerinin yapımı tamamlanıncaya kadar yapılan harcamalar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hs.nın borcunda takip edilir. Yapım tamamlanınca oluşan maliyet tutarı 251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri hs\\\'nın borcuna aktarılır. Herhangi bir nedenle hizmetdışı kalmasında yada elden çıkarılmasındaysa bu hesabın alacağına kayıt yapılır.
252. Binalar Hs.:
Binalar:
İşletmenin faaliyetlerini sürdürebilmesi için belli amaçlarla tahsis edilmiş yapılardır. Bina elde edildiğinde, binanın iktisadi değerini artırıcı bir harcama yapıldığında ve yeniden değerleme yapıldığında bu hesap maliyet bedeliyle borçlandırılır, herhangi bir nedenle elden çıkarıldığındaysa hesap alacaklandırılır. Binaların maliyet bedeli; satınalma maliyetine noter, tapu, mahkeme, kıymet takdiri, komisyon ve tellaliye gider ve harçları ile emlak vergisi eklenerek bulunur. Eğer bina inşaa halindeyse tamamlanıp teslim edilene kadar oluşan maliyet tutarı 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar hs.nın borcunda takip edilir, tamamlandığındaysa 252 Binalar hs\\\'nın borcuna devrolunur.
253. Tesis, Makina ve Cihazlar Hs.:
İşletme faaliyetlerine kullanılan hertürlü makina, tesis ve cihazlar ile bunların eklentisi ve bu amaçla kullanılan taşıma gereçleri bu hesapta muhasebeleştirilir. Elde edildiklerinde hesap maliyet bedeliyle borçlandırılır, elden çıkarıldıklarındaysa hesap alacaklandırılır.
Tesis, makina ve cihazların maliyet bedeli; alış bedeli, taşıma, hammaliye, taşıma sırasındaki sigorta giderleri, gümrük vergileri, kdv haricinde alımla ilgili diğer vergiler, montaj öncesi depolama giderleri, montajla ilgili diğer giderlerinden oluşur.
254. Taşıtlar Hs.:
İşletme faaliyetlerinde kullanılan hertürlü taşıma araçlarının takip edildiği hesaptır. Taşıtlar alındığında maliyet bedeliyle borçlandırılır, elden çıkanldığındaysa alacaklandırılır. Taşıtların maliyet bedeli; satın alma bedeli, gümrük vergisi, taşıma giderleri, taşıma sırasındaki sigorta giderleri, taşıt alım vergisi ve alımla ilgili belgeli giderlerden oluşur.
255. Demirbaşlar Hs.:
İşletmenin yönetim fâaliyetleri sırasında yararlanılan kasa, hesap makinası, daktilo, masa, sandalye gibi büro eşyaları bu hesapta muhasebeleştirilir.
Demirbaşlar elde edinildiğinde maliyet bedeliyle bu hesabın borcuna, elden çıkarıldığında yada tüketildiğindeyse alacağına kaydedilir.
258. Yapılmakta Olan Yatırımlar Hs.:
İşletmede yapımı süren ve tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılacak olan hertürlü madde ve malzeme, işçilik ve genel giderlerle ilgili harcamaların takip edildiği hesaptır.
Yapılan harcamalar bu hesabın borcuna kaydedilirken yapım tamamlandığında ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılırken alacaklandırılır.
2. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR :
Herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli birşekilde yararlandığı veya yararlanmayı beklediği aktifleştirilen giderler ile belli koşullar altında hukuken himaye gören haklar ve şerefiyeler bu grubu oluştururlar.
Maddi olmayan duran varlıklar için yapılan harcamalar ve ortaya çıkan değerler üzerinden borçlandırılırlar. İtfa olmaları, yok olmaları ve amorti edilmeleri durumunda alcaklandırılır. Maddi olmayan duran varlıklar maliyet bedeli üzerinden muhasebeleştirilir ve en uygun sürede itfa edilir yani gidere dönüştürülür.
260. Haklar Hs.:
İmtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bedel ödenerek elde edilen bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoriterlerinin, işletmeye belli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma gibi yetkiler dolayısıyla yapılan harcamalar bu hesapta izlenir.
261. Şerefiye Hs.:
Bir işletme devralınırken katlanılan maliyet ile sözkonusu işletmenin rayiç bedelle hesaplanan net varlıklarının değeri arasındaki olumlu farklar bu hesapta izlenir.
262. Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri Hs.:
İşletmenin kurulması, yeni bir şubenin açılması, işlerin sürekli olarak genişletilmesi için yapılan ve karşılığında maddi bir değer elde edilmeyen; iş ve piyasa etüdleri, şirket sözleşmesinin hazırlatılması, hisse senetlerinin basılması gibi giderlerin izlendiği hesaptır.
263. Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hs.:
İşletmede yeni ürün ve teknolajiler oluşturulması, mevcutların geliştirilmesi ve benzeri amaçlarla yapılan hertürlü harcamalar bu esapta izlenir.
264. özel Maliyetler Hs.:
Kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi veya değerinin sürekli olarak arttırılması amacıyla yapılan giderler (normal bakım, onarım ve temizleme giderleri hariç) ile bu gayri menkullerin kullanılması için yapılıp kira süresinin sonunda mülk sahibine bırakılacak olan kalorifer gibi varlıklar bu hesapta izlenir.

Maddi Duran Varlık Yenileme Fonu

Maddi Duran Varlık Yenileme Fonu

Satılan sabit varlığın yenilenmesi işin mahiyetine göre gerekli gö¬rülür veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu durumda, satıştan ortaya çıkan kâr yenileme giderlerini karşılamak üzere pasifte geçici bir hesap olan "Yenileme Fonu" hesabında en fazla üç yıİ süre ile tutulabilir. Her ne sebeple olursa olsun bu şüre içinde kullanılmamış olan kârlar üçün¬cü yılın vergi matrahına eklenir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu kârlar o yılın matrahına ilave edilir.

Yukardaki esaslar dahilinde yeni sabit varlığın iktisabında kulla¬nılan kâr, yeni değerler üzerinden ayrılacak olan amortismanlara mahsup edillr. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itta edilmemiş ola¬rak kalan değerin amortismanına devam olunur.

Yangın, deprem, sel, su basması gibi afetler yüzünden tamamen veya kısmen hasara uğrayan amortismana tabi sabit varlıklar için alı¬nan sigorta teminatı bunların net defter değerinden fazla veya eksik olduğu takdirde fark kar veya zarar hesabına geçirilir.

Aynı şekilde, satıştan doğan karlar gibi tazminat karları da sabit varlıkların yenilenmelerinin gerekliliği durumunda "Yenileme Fonu" na aktarılabilirler.

Yenilenmek amacıyla bir sabit aktif satıldığında yevmiye kaydı şu şekilde olacaktır.


___________________________ / ______________________________
100 KASA 5.310.000
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 2.000.000
257.02 Makineler
253 TESİS MAKİNA VE CİHAZLAR 5.000.000
391 HESAPLANAN KDV 810.000
391.01 Satış KDV
549 ÖZEL FONLAR 1.500.000
549.01 Sabit aktif yenileme fonu
Yenilenmesi kararlaştırılmış makinenin
satışından sağlanan karın fon hesabına kaydı.
____________________________ / _______________________________


Satılan makine yerine bir makine alındığında alınan makineyle ilgili amortisman kaydı ise:

____________________________ / _______________________________
549 ÖZEL FONLAR 400.000
549.01 Sabtt aktif yenileme fonu
257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 400.000
257.02 Makinııler
Amortisman giderinin fon hesabından
düşülmesi
____________________________ / _______________________________


Yukardaki 400.000 TL. rakamı yeni alınan makinanın amortisman gideri tutarıdır. Yenileme fonu tükeninceye kadar gider hesabı yerine Özel Fonlar hesabı borçlandırılır. Sabit Aktif Yenileme Fonu itfa olduktan sonra ka¬lan amortisman payları Amortisman giderlerine yazılabilecektir.

VUK'nun mükerrer 298. maddesine göre yeniden değerlenmiş sabit aktlflerin satılması durumunda bu sabit aktiftere ait "Yeniden Değerleme Fonları" satış kârının tesbitinıie aynen birikmiş amortismanlar gibi işlem görür.

Danıştay kararlarında işletme hesabına göre defter tutan mükel¬Ieflerin amortismana tabi kıymetlerinin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki farkı gelir veya gider hesabına geçirebilecekleri belirtilmiştir.

Üç yıl içinde yeni sabit varlık alınmadığı takdirde sabit varlık ye¬nileme fonu bir gelir olarak (679. DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR) gelir tablosuna aktarılır.

TÜRKİYE MUHASEBE STANDARDI - 8
MADDİ, MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR İLE ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR



I - AMAÇ
Madde 1-
Bu standardın amacı işletmelerin toplam varlıkları içerisinde genellikle önemli bir yer tutan ve bu nedenle finansal durumun belirlenmesinde büyük öneme sahip olan maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıkların muhasebeleştirilmesi yöntemlerini belirlemektir.
II - TANIMLAR
Madde 2-
Bu standartta geçen terimlerin anlamları aşağıdaki gibidir:
a) Maddi Duran Varlıklar : Bir işletmenin mal ve hizmet üretmek ya da elde etmek, diğer işletmelere kiralamak için veya idari amaçlarla elinde tuttuğu varlıklardır. Bu varlıklar aşağıdaki özellikleri taşırlar:
i- Satılmak amacıyla değil de işletme faaliyetlerinde sürekli kullanılmak amacıyla satın alınır veya inşa edilirler.
ii- İşletme normal faaliyetlerini sürdürdüğü sürece satılmaları düşünülmeyen bir yıldan veya normal faaliyet döneminden fazla kullanım süresine sahip olunan maddi, taşınmaz ve taşınır varlıklardır.
b) Maddi Olmayan Duran Varlıklar: Herhangi bir fiziksel varlığı bulunmayan ve işletmenin belli bir şekilde yararlandığı aktifleştirilmiş giderler ile belli koşullar altında hukuken korunmuş haklar ve şerefiyelerin izlendiği varlıkları kapsar.
c) Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar: Belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlıklar için yapılan, üretim çalışmalarının zaman ve yoğunluğu ile sınırlı bir ömre sahip olan giderleri içerir.
d) Amortisman: Duran varlıklarda kullanılma ve teknolojik gelişmeler sonucunda eskime, yıpranma ve demode olma şeklinde beliren değer azalışlarıdır. Diğer bir ifade ile amortismana tabi tutarın hizmet süresine sistemli bir biçimde dağıtımıdır.
e) Amortismana Tabi Değer: Amortismana tabi değer, amortismana tabi varlığın tarihi maliyetinden veya finansal tablolarda tarihi maliyeti yerine kullanılan değerden tahmini artık değerinin düşülmesiyle kalan tutardır.
f) Hizmet Süresi: Hizmet süresi, amortismana tabi varlığın işletme tarafından kullanılması beklenen dönemdir veya işletme tarafından varlıktan elde edilmesi beklenen üretim birimi veya benzeri birim sayısıdır.
g) Artık Değer: Bir varlığın hizmet süresi sonunda, tahmini elden çıkarma giderlerini düştükten sonra işletmenin bu varlıktan elde etmeyi beklediği net tutardır.
h) Gerçeğe Uygun Değer: Karşılıklı pazarlık ortamında bilgili bir alıcı ile bilgili bir satıcı arasında bir varlığın el değiştirmesi veya bir borcun ödenmesi durumunda ortaya çıkması gereken tutardır.
ı) Maliyet Değeri: Bir duran varlığın elde edilmesi veya değerinin arttırılması, inşa edilmesi veya imalatı sırasında yapılan harcamalar ile bunlara bağlı tüm diğer giderlerin toplamını ifade eder.
j) Net Defter Değeri: Duran varlığın brüt defter değerinden o duran varlıkla ilgili birikmiş amortismanlar düşüldükten sonra kalan değerdir.
k) Geri Kazanılabilir Değer: Satış anındaki artık değer de dahil olmak üzere hizmet süresi boyunca bir varlığın sağladığı yararların toplamıdır.
III - STANDARDIN İÇERİĞİ
Madde 3-
Bu standardın kapsamına; maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar ve özel tükenmeye tabi varlıklar girmektedir.
a) Maddi duran varlıklar genellikle aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
i- Arazi ve Arsalar,
ii- Yeraltı ve Yer Üstü Düzenleri,
iii- Binalar,
iv- Tesis Makine ve Cihazlar,
v- Taşıtlar,
vi- Demirbaşlar,
vii- Diğer Maddi Duran Varlıklar,
viii- Yapılmakta Olan Yatırımlar,
ix- Verilen Avanslar,
b) Maddi olmayan duran varlıklar genellikle aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
i- Haklar,
ii- Şerefiye,
iii- Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri,
iv- Araştırma ve Geliştirme Maliyetleri,
v- Özel Maliyetler,
vi- Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar,
vii- Verilen Avanslar,
c) Özel tükenmeye tabi varlıklar genellikle aşağıdaki şekilde sınıflandırılır:
i- Arama Giderleri,
ii- Hazırlık ve Geliştirme Giderleri,
iii- Diğer Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar,
iv- Verilen Avanslar.
Madde 4-
Üçüncü maddede açıklanan duran varlıklar dışındaki ticari alacaklar, mali duran varlıklar gibi diğer duran varlıklar bu standardın kapsamına girmez.
a) Maddi, Maddi Olmayan Duran Varlıklar ile Özel Tükenmeye Tabi Varlıkların Aktifleştirilmesi
Madde 5-
Bir maddi, maddi olmayan ve özel tükenmeye tabi varlık aşağıdaki durumlarda aktif olarak kaydedilir:
a) Varlıkla ilgili gelecekteki ekonomik yararlardan işletmenin yararlanması söz konusu olduğu durumlarda,
b) Bu varlığın işletmeye maliyeti güvenilir bir biçimde ölçüldüğü durumlarda.
Bu varlıkların aktifleştirilmesi için gelecekte ekonomik yararlar sağlaması birinci kriterin gereğidir. Bu nedenle, ekonomik yararların elde edileceği konusunda güvenilir tahminlerin yapılması gerekir. Bu tahminlerin güvenilir bir biçimde yapıldığı ve gelecekte ekonomik yararların sağlanacağı belirlendiği durumlarda bu varlıkların aktifleştirilmesi yoluna gidilir. Elde edilen bu tür varlıklardan gelecekte ekonomik yararlar sağlanamayacağı tahmin edilmişse dönem giderlerine atılır. Bu tür tahminlerin güvenilir olması varlıklara ilişkin her türlü gelirlerin ve risklerin işletmenin kontrolü altında olmasına bağlıdır.
Bir varlığın aktifleştirilmesindeki ikinci kriter maliyetin güvenilir olarak hesaplanmasıdır. Genellikle bu maliyet; satın alma maliyeti, inşa maliyeti ve üretim maliyeti niteliğinde olabilir.
Madde 6-
Maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar genellikle bir işletmenin toplam varlıklarının önemli bir kısmını oluştururlar ve bu nedenle finansal durumun belirlenmesinde büyük öneme sahiptirler. Bu varlıklarla ilgili bir harcamanın aktifleştirilmesi ya da dönem gideri olarak kaydedilmesi konusunda verilecek kararlar işletmenin finansal durumu ve faaliyet sonuçları üzerinde önemli etkiler yaratır.
Madde 7-
Maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıkların aktifleştirilmesine ilişkin kriterlerin özel koşullar altında veya farklı özelliklere sahip işletme tiplerinin söz konusu olduğu durumlarda açıklayıcı yorumlarla desteklenmesi gerekir.
Tek tek önemsiz nitelikte olan kalıp, alet gibi varlıkların tutarlarının toplanarak tek bir başlık altında belirtilmesi ve söz konusu kriterlerin hesaplanan toplam tutara uygulanması daha doğru olur. Bunun yanında aslında bir maddi, maddi olmayan duran varlık ile özel tükenmeye tabi varlık kalemi olarak belirtilebilecek herhangi bir harcama önemsiz olması nedeniyle gider olarak kaydedilebilir.
Önemli nitelikteki yedek parçalar ve donanımlar normal olarak aktifleştirilirler. Diğer yedek parçalar ve donanımlar genellikle stoklar arasında gösterilirler ve tüketildikçe giderleştirilirler. Ancak yedek parçaların ve donanımların sadece belirli bir maddi duran varlıkla birlikte ve düzensiz olarak kullanılmaları durumunda, katlanılan toplam maliyetler sistemli bir biçimde ana duran varlık kaleminin ekonomik ömrü boyunca giderleştirilir.
Madde 8-
Elde edilen bir duran varlığı meydana getiren parçaların pratik olarak birbirlerinden ayırt edilebilir nitelikte olmaları ve bunların ekonomik ömürlerinin tahmin edilebilmesi durumunda, katlanılan toplam harcamaların o varlığı meydana getiren parçalara ve birimlere dağıtılarak muhasebeleştirilmesi ve her bir parçanın ekonomik ömrüne göre amortisman ayrılması uygundur. Örneğin bir uçağı ve onun motorlarını tek bir varlık olarak kabul etmek yerine, faydalı ömürleri bir bütün olarak uçağınkinden daha kısa olan makineleri (uçak motorlarını) ayrı bir varlık olarak muhasebeleştirmek ve farklı oranda amortismana tabi tutmak daha uygun bir uygulama olabilir.
b) Duran Varlıkların Değerlemesi ve Maliyet Unsurları
Madde 9-
Maddi, maddi olmayan duran varlık ile özel tükenmeye tabi varlık niteliğini taşıyan bir kalem ilk muhasebeleştirilmesinde maliyet değeriyle gösterilir.
Madde 10-
Maddi, maddi olmayan duran varlık ile özel tükenmeye tabi varlık kalemlerinin maliyeti, ithal harçları ile geri alınması mümkün olmayan alış vergileri de dahil olmak üzere alış fiyatı ve varlığın önceden belirlenen amaçlar doğrultusunda kullanılmak üzere çalışabilir duruma getirebilmek için katlanılan ve onunla direkt olarak ilişkilendirilebilen giderlerden oluşur. Alış fiyatı belirlenirken herhangi bir ticaret iskontosu veya indirim tutarı da göz önünde bulundurulur. Bir varlıkla ilgili alış fiyatı dışında direkt olarak ilişkilendirilebilen maliyet örnekleri aşağıdaki gibidir:
a) Varlığın yerleştirileceği yerin ve arsanın hazırlanması,
b) Teslim alma giderleri,
c) Donatım ve montaj maliyetleri,
d) Mesleki ücretler (mimarlara, mühendislere v.s. ödenen ücretler).
Madde 11-
Bir inşaatın gerçekleştirilmesi için katlanılan borçlanma maliyetleri ve kur farkları yatırımın tamamlanmasına ve kullanılabilir duruma gelmesine kadar yatırım maliyetine dahil edilir. Bunun yanı sıra inşa edilen bu varlığın toplam maliyeti gerçeğe uygun değerini aşamaz. Bu varlığın gerçeğe uygun değerini aşan borçlanma maliyetleri gider olarak kaydedilir. Bu standartla ilgili borçlanma maliyetlerinin muhasebeleştirilmesinde borçlanma maliyetleriyle ilgili TMS-14 Borçlanma Maliyetlerinin Muhasebeleştirilmesi standardı esas alınır.
Madde 12-
Genel üretim ve genel yönetim maliyetleri bir varlığın elde edilmesi veya çalışabilir duruma getirilmesi için katlanılmamışlarsa maddi, maddi olmayan duran varlık ile özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetinin bir unsuru olarak kabul edilemezler.
Madde 13-
Kuruluş ve örgütlenme giderleri ve üretime başlamadan önce katlanılan maliyetler ilgili varlığı çalışabilir duruma getirebilmek için zorunlu değillerse dönem gideri olarak muhasebeleştirilir.
Madde 14-
Arazi ve arsaların maliyeti de yukarıdaki esaslara göre saptanır. Ancak arazi ve arsalar amortismana tabi olmadıkları için, amortismana tabi maliyet unsurlarının arazi ve arsa maliyetine katılmaması gerekir. Satın alınan arazi ve arsa üzerinde eski ve yıkık yapılar mevcut ise, bunların sökülmesi için yapılan giderlerin arsa ve arazi maliyetine eklenir. Enkazın satışından elde edilen hasılatların ise arazi ve arsa maliyetlerinden düşürülür.

Madde 15-
İşletme tarafından inşa edilen varlıklar maliyet değeriyle aktifleştirilirler. Bunların maliyetlerinin saptanmasında, yukarıda belirtilen esaslara uyulur. Belirli bir varlıkla doğrudan ilişkilendirilebilen inşaat maliyetleri ve genel olarak inşaat faaliyetiyle ilgili olan ve ilgili varlıklara dağıtılabilecek nitelikteki giderler maliyet değerine eklenir. Söz konusu maliyet değerine işletme tarafından inşa edilen varlıklarla ilgili kar tutarı dahil edilmez.
Madde 16-
Bir maddi duran varlık kaleminin başka bir varlıkla değiştirilmesi yolu ile elde edilmesi durumunda bunun maliyeti devredilen varlığın gerçek piyasa değeri göz önüne alınarak belirlenebilir. Elde edilen varlığın piyasa değerinin daha geçerli bir kanıt olarak kabul edilmesi durumunda, söz konusu varlığın bu değer üzerinden aktifleştirilmesi daha uygun olabilir. Eğer değiştirilen varlıklar benzer nitelikte ise, elde edilen varlık devredilen varlığın net defter değeri ile kaydedilebilir. Ancak bu durumda değiştirme işlemini tamamlayan bir tahsilat veya ödeme söz konusu ise bununla ilgili düzenlemelerin yapılması gerekir.
Madde 17-
Bir duran varlığın bedelsiz olarak veya çok düşük bir değerle elde edilmesi durumunda, bu varlığın gerçeğe uygun değerinin bulunması ve bu değer üzerinden aktifleştirilmesi gerekir. Bu gibi durumlarda ortaya çıkan fark gelecek yıllara ait gelirler olarak pasifte uzun vadeli yabancı kaynakta gösterilir ve izleyen dönemlerde ilgili varlığın ekonomik ömrü esas alınarak sistemli olarak cari dönem gelirlerine aktarılır.
Madde 18-
Varlıkların elde edilmelerinden sonra katlanılan maliyetlerden sadece varlığın önceden belirlenmiş kapasitesini genişleterek gelecekte elde edilecek yararlarını artıran harcamalar ilgili varlığın maliyetine eklenebilir. Gelecekte elde edilecek yararlarda artış sağlayacak harcamalara aşağıdaki örnekler verilebilir:
a) Varlığın ekonomik ömrünü uzatan harcamalar,
b) Varlığın hizmet kapasitesini artıran harcamalar,
c) Üretilen mal veya hizmet kalitesini artıran ya da önceden belirlenmiş faaliyet maliyetlerini azaltan harcamalar.
Gelecekte yarar sağlayacak harcamalar dışındaki normal işletme ve bakım harcamaları ait oldukları dönemin gideri olarak kaydedilirler.
c) Maddi, Maddi Olmayan Varlıklar ile Özel Tükenmeye Tabi Varlıkların Aktifleştirme Sonrası Değeri
Madde 19-
a) Temel Yöntem
Madde 9’ da da açıklandığı şekilde maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıkların ilk aktifleştirilmelerinden sonra bu varlıklar amortismana tabi tutularak net defter değeriyle gösterilirler.
b) Uygulanabilir Diğer Yöntem
Maddi duran varlıklar yeniden değerlemeye tabi tutulabilir. Maddi duran varlıkların yeniden değerlenmiş tutarları yeniden değerleme tarihindeki gerçeğe uygun değerine yakındır. Bu değerden yeniden değerlemeye tabi tutulmuş birikmiş amortismanlar çıkarılarak net defter değeri bulunur.
Yeniden değerlemeler uygun aralıklarla yapılmalıdır. Böylece net defter değeri ile bilanço tarihindeki gerçeğe uygun değeri arasında önemli bir fark oluşmaz.


d) Yeniden Değerleme
Madde 20-
a) Temel Yöntem
Maddi duran varlıkların gerçeğe uygun değerleri genelde piyasa değerine eşittir. Bu değerin belirlenmesinde ilgili varlığın niteliğine göre bilirkişi tarafından saptanan değerler veya yenileme maliyetleri esas alınır.
b) Uygulanabilir Diğer Yöntem
Yeniden değerleme uygulamasında ülkede mevcut olan mevzuat esas alınır. Yeniden değerlemelerin yapılması TMS 2 "Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Finansal Raporlama" standardının uygulanmayacağı anlamına gelmez.
Her iki yöntemde de maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucu oluşan yeniden değerleme artışları özkaynaklardaki sermaye yedekleri grubunda gösterilir.
Madde 21-
Maddi duran varlıkların yeniden değerlemesi sonucu net defter değeri gerçeğe uygun değerini aşarsa aradaki fark gider olarak muhasebeleştirilir. Ancak aynı kaleme ilişkin yeniden değerleme artış fonunun bulunması durumunda bu tutar fondan indirilir.
e) Amortisman İtfa ve Tükenme Payları
Madde 22-
Amortismana tabi maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar hizmet süresi boyunca sistemli bir şekilde amortismana tabi tutulur. Uygulanan amortisman yöntemi işletme tarafından kullanılan varlığın ekonomik yararlarının kullanılma biçimini yansıtmalıdır.
Amortisman gideri diğer bir varlık kaleminin maliyetini oluşturmadıkça dönem gideri olarak muhasebeleştirilir.
Madde 23-
Duran varlıklara bağlı olarak sağlanan ekonomik yararlar, ilke olarak işletme tarafından varlığın kullanılmasıyla tüketilir. Ancak, varlığın kullanılmadığı dönemde meydana gelen teknik eskime ve yıpranma varlıktan sağlanması beklenen ekonomik yararların azalmasına yol açabilir. Buna bağlı olarak, varlığın hizmet süresini bulmak için aşağıdaki faktörlerin göz önüne alınması gerekir.
a) Varlığın işletme tarafından beklenen kullanım süresi. Kullanım, varlığın beklenen kapasitesine ya da üretim miktarına bağlı olarak belirlenir.
b) Varlığın kullanılacağı vardiya sayısı, işletmenin bakım ve onarım programı gibi faaliyete ilişkin faktörlere bağlı olarak meydana gelen ve varlığın kullanılmadığı dönemde oluşması beklenen eskime ve yıpranma.
c) Üretimdeki değişiklik ve gelişmelerden kaynaklanan teknik eskime, ürün ya da hizmete olan piyasa talebindeki değişiklik.
d) Varlığın kullanımı ile ilgili yasal ve benzeri kısıtlamalar. (Örneğin kira sözleşmesinin süresi).
Madde 24-
Varlığın hizmet süresi, varlığın işletmeye sağlaması beklenen yararına göre tanımlanır. İşletme politikası, varlığın belli bir süreden, ya da yararlarının bir bölümünün tüketilmesinden sonra hizmet dışı bırakılmasını gerektirebilir. Bu yüzden varlığın hizmet süresi ekonomik kullanım süresinden daha kısa olabilir. Duran varlıkların hizmet süresinin belirlenmesi, işletmenin benzer varlıklara ilişkin deneyimlerine bağlı olarak verilen bir karardır.

Madde 25-
Arsa ve binalar birlikte alınsalar dahi nitelikleri farklı olduğundan ayrı hesaplarda muhasebeleştirilir. Arsa ve araziler sınırsız bir ömre sahip olduklarından amortismana tabi tutulmazlar. Binaların sınırlı ömürleri olduğundan amortismana tabi tutulurlar. Binanın üzerinde bulunduğu arsa değerindeki artış, binanın hizmet süresinin belirlenmesini etkilemez.
Madde 26-
Bir varlığın amortismana tabi tutulmasında değişik amortisman yöntemleri uygulanabilir. Bu yöntemler eşit tutarlar yöntemi, hızlandırılmış amortisman yöntemi ve üretim miktarını baz alan yöntemleri kapsar. Eşit tutarlar amortisman yönteminde varlığın hizmet süresi boyunca her yıl sabit bir tutar amortisman olarak ayrılır. Hızlandırılmış amortisman yöntemlerinden azalan bakiyeler yönteminde varlığın hizmet süresi boyunca her yıl azalan tutarlarda amortisman ayrılır. Üretim miktarını baz alan yöntemlerde varlığın beklenen kullanımı ya da çıktısı esas alınarak amortisman ayrılır. Uygulanacak yöntem varlığın ekonomik yararlarının kullanılma biçimine göre seçilir ve bir dönemden diğerine ekonomik yararlarının kullanılma biçimlerinde bir değişiklik olmadığı sürece, tutarlı olarak uygulanır.
f) Hizmet Süresinin Gözden Geçirilmesi
Madde 27-
Maddi duran varlıkların hizmet süreleri dönemsel olarak gözden geçirilmelidir. Beklentilerin bir önceki dönemin tahminlerinden önemli farklılıklar gösterdiği durumlarda cari ve gelecek dönemlere ilişkin amortisman tutarları düzeltilmelidir.
Maddi olmayan duran varlıklar aksine bir koşul bulunmadığı sürece (sözleşme vb.) beş yıllık bir süre içinde itfa edilirler. Özel tükenmeye tabi varlıklar imtiyaz süresi ile üretim miktarlarına göre amortismana tabi tutulurlar.

g) Amortisman Yönteminin Gözden Geçirilmesi
Madde 28-
Maddi duran varlıklar için uygulanan amortisman yönteminin dönemsel olarak gözden geçirilmesi gerekmektedir. Bu varlıkların beklenen ekonomik yararlarının kullanılma biçiminde belirgin değişiklikler gözlendiği zaman, uygulanan yöntem kullanılma biçimini yansıtmak üzere değiştirilmelidir. Amortisman yönteminde böyle bir değişikliğe ihtiyaç duyulduğunda, bu muhasebe tahmin değişikliği olarak sayılmalı ve cari ile gelecekteki dönemlerin amortisman giderleri düzeltilmelidir.
h) Geri Kazanılabilir Değer
Madde 29-
Bir kalemin veya maddi, maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıkların aynı grup kalemlerinin defter değeri, bu değerin varlığın geri kazanılabilir değerinden daha az olup olmadığını saptamak için dönemsel olarak gözden geçirilir. Böyle bir azalma söz konusu olduğunda, defter değeri geri kazanılabilir değer aynı düzeyine indirilir. Azalmanın miktarı eğer mevcut ise değerleme fonundan mahsup edilir. Tersi durumda bedel gider olarak muhasebeleştirilir.
Madde 30-
Maddi, maddi olmayan duran varlık ile özel tükenmeye tabi varlık kalemlerinin yeniden değerlenmiş miktarları ve maliyetleri normal olarak varlığın yararlı ömrü boyunca sistemli olarak geri kazanılır. Eğer bir kalemin veya bir grup kalemin hasar, teknik eskime veya diğer ekonomik faktörler nedeniyle değeri düşerse geri kazanılabilir değer varlığın defter değerinden daha az olabilir. Böyle durumlarda varlığın değer düşüklüğünün muhasebeleştirilmesi gerekir. Duran varlıkların bir kalemi ya kullanılmaya sunulmadan önce ya da hizmet süresi boyunca belli bir süre kullanılmaz ise değer düşüklüğü meydana gelir ve bunun muhasebeleştirilmesi gerekebilir.
Madde 31-
Varlıkların geri kazanılabilir değeri tek tek veya benzer kalemleri içeren varlık grubu bazında belirlenir ve defter değerinde meydana gelen değer düşüklüğü tek tek veya grup bazında belirlenir. Ancak bazen, (örneğin fabrikadaki tüm makine ve teçhizatın aynı amaç için kullanıldığı durumlarda) geri kazanılabilir değeri tek tek veya benzer kalemleri içeren varlık grubu bazında belirlemek mümkün olmayabilir. Böyle durumlarda, ilgili varlığın değer düşüklüğünün saptanmasında o varlığın, geri kazanılabilir değeri belirlenebilir varlık grubu içindeki oranı esas alınır. Bu standart, geri kazanılabilir değerin belirlenmesinde bugüne indirgenmiş nakit akışı yönteminin kullanılmasını gerektirmez veya engellemez.
ı) Geri Kazanılabilir Değerin Tutarında Meydana Gelen Artışlar
a) Temel Yöntem
Madde 32-
Bir varlığın geri kazanılabilir değerinde sonradan ortaya çıkan artışlar varlığın kayıtlı değerine eklenir. Bunun yapılabilmesi için değer düşüklüğünün sona erdiğini gösterir durumların oluşması veya makul bir gelecekte değer düşüklüğünün ortadan kalkacağını gösterir inandırıcı kanıtların olması gerekir. Defter değerine eklenecek değer artış tutarı daha önce değer düşüklüğü olmadığı kabul edilerek amortismana tabi tutulan tutar kadar azaltılır.
b) Uygulanabilir Diğer Yöntem
Madde 33-
Geri kazanılabilir değerin Madde 20’de belirtilen yeniden değerleme uygulanmak suretiyle belirlenmesi durumunda, değer artışının muhasebeleştirilmesinde Madde 20’nin son fıkrası göz önünde bulundurulur.

j) Duran Varlıkların Elden Çıkarılması
Madde 34-
Duran varlıklar elden çıkarıldığında, kullanımdan kaldırıldığında veya hiçbir ekonomik yarar beklenilmediği zaman bilançodan çıkarılmalıdır.
Madde 35-
Duran varlıkların elden çıkarılmasından kaynaklanan satış bedeli ile varlığın net defter değeri arasındaki fark gelir tablosunda gelir veya gider olarak muhasebeleştirilir.
IV - AÇIKLAMALAR
Madde 36-
Maddi duran varlıklara ilişkin olarak aşağıdakiler finansal tablo dipnotlarında açıklanır:
a) Her bir varlık grubu için brüt defter değeri ve değerleme yöntemleri
b) Kullanılan amortisman yöntemleri
c) Hizmet süreleri ve kullanılan amortisman oranları
d) Dönem başı ve dönem sonu itibariyle birikmiş amortisman tutarları
e) Duran varlıkların dönem içindeki hareketleri:
i- Girişler
ii- Çıkışlar
iii- Yeniden değerlemeden kaynaklanan artışlar
iv- Ayrılan değer düşüklüğü karşılığı
v- Eklenen değer artışları
vi- Dönemin amortisman gideri
vii- Finansal tabloları yabancı para birimine dönüştürmekten kaynaklanan çevirim (kur) farkları
viii- Diğer hareketler.
Madde 37-
Finansal tablo dipnotlarında maddi duran varlıklara ilişkin olarak ayrıca aşağıdakiler açıklanır:
a) Varlıkların geri kazanılabilir değerini saptarken gelecekte beklenen nakit akışlarının bugünkü değerine indirgenip indirgenmediği
b) Varlıklar üzerindeki rehin, ipotek ve diğer kısıtlamalar
c) Restorasyon maliyetlerine ilişkin olarak uygulanan muhasebe politikaları
d) İnşaat maliyetlerine ilişkin harcama tutarları
e) Varlık alımı için verilen taahhütler
Madde 38-
Maddi duran varlıkların yeniden değerlemeye tabi tutulmaları halinde aşağıdaki hususlar finansal tablo dipnotlarında açıklanır:
a) Yeniden değerleme esasları
b) Yeniden değerleme tarihi
c) Ekspertiz tarafından değerleme yapılıp yapılmadığı
d) Yenileme maliyetlerini belirlemek için kullanılan göstergeler
e) Yeniden değerleme fonunun dönem içindeki hareketi ve fonun ortaklara dağıtılmasına ilişkin getirilen kısıtlamalar
k) Maddi Olmayan Duran Varlıklar
Madde 39-
Maddi olmayan duran varlıkların maliyetleri ayrıca saptanmalı, kayıt edilmeli ve finansal tablolarda gösterilmelidir. Bunlardan ömrü sınırlı olanların maliyetleri, bu ömür içinde itfa edilmelidir. Ömrü sınırlı olmayanların itfa edilmeleri ile ilgili politika, finansal tablolarda açıklanmalıdır.
Madde 40-
Maddi olmayan duran varlıklar, maliyet değerleriyle kaydedilmelidirler. Bu gibi varlıklar satın alma yoluyla elde edilmişse, elde etme ile ilgili bütün harcamalar, ilgili varlığın maliyetine dahil edilir. Maddi olmayan duran varlıkların maliyeti, maddi duran varlıkların maliyetlerinin hesaplanması kurallarına göre saptanır.
Madde 41-
Maddi olmayan duran varlıklar, tek olarak, bir tek bedel ödenerek satın alınabileceği gibi, başka varlık birimleriyle bir arada ve hepsini karşılayan bir bedel ödenerek de elde edilmiş olabilirler. Bu durumda ödenen bedelin hangi kısmının maddi olmayan varlığa ait olduğu ilgili sözleşmede belirtilmemişse; elde edilen varlıkların bütünü için ödenen bedel, varlıkların piyasa değerleriyle orantılı olarak ilgili varlıklara dağıtılabilir.
Madde 42-
Maddi olmayan bir duran varlığın süresi ilk kayıt anında belli ise ilk kayıt değeri, hizmet süresi belirli maddi duran varlıklarda olduğu gibi, bu belirli süre içerisinde sistemli bir biçimde itfa edilmelidir. İlk kayıt anında ömrü bilinmeyen maddi olmayan duran varlıkların itfaları ile ilgili politika, finansal tablolarda açıklanır.
Madde 43-
Maddi olmayan duran varlıklar, bilançolarda maliyet değerleriyle gösterilir. Bunlara ait birikmiş itfa payları varlıklar altında bir indirim kalemi olarak yer alır.
l) Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar
Madde 44-
"Özel tükenmeye tabi varlıklar" terimi "tabii kaynaklar" dan farklı bir anlam taşır. Tabii kaynaklar; yenilenmesi söz konusu olmayan ve yürürlükteki mevzuat gereği bilançolarda yer almayan varlıklardır.
Madde 45-
Özel tükenmeye tabi varlıklar, belirli bir maddi varlıkla çok yakından ilgili bulunan veya tamamen tüketime tabi varlık için yapılmış olup, üretim faaliyetinin zaman ve yoğunluğuyla sınırlı bir ömre sahip giderleri kapsar. Bu çeşit giderlerin başlıca örnekleri arama, hazırlık ve geliştirme giderleridir.
Ormanlık ve fidanlıklarla ilgili giderler de bu grupta yer alır.
Madde 46-
Özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetleri ayrıca saptanmalı, kayıt edilmeli ve finansal tablolarda gösterilmelidir. Özel tükenmeye tabi varlıkların maliyeti, maddi duran varlıkların maliyetlerinin hesaplanması kurallarına göre saptanır.
Madde 47-
Özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun tükenme payları ayrılmalıdır. Tükenme payları ya tahmini üretim miktarına göre ya da ilgili rezervin tahmini işletme süresi ve mevzuat hükümleri göz önünde bulundurularak hesaplanır. Tükenme payları ile ilgili uygulanan politikalar finansal tablolarda ayrıca belirtilir.
Madde 48-
Özel tükenmeye tabi varlıklar, bilançolarda maliyet değerleriyle gösterilir. Bunlara ait birikmiş tükenme payları varlıklar altında bir indirim kalemi olarak yer alır.
V - YÜRÜRLÜK TARİHİ
Madde 49-
Bu Türkiye Muhasebe Standardı 01.01.1997 tarihinde yürürlüğe girer.